Oproep tot transparante participatiecultuur Ede

Wellicht heeft u in Ede Stad de ingezonden brief gelezen die wij aan de vertrekkende wethouder Karin Bijl hebben geschreven, naar aanleiding van haar herhaalde weigering van onze uitnodiging om op een bewonersavond, als bestuurlijk verantwoordelijke voor de participatie portefeuille binnen de gemeente Ede, in gesprek te gaan over participatie. Op deze brief, in de lokale pers gepubliceerd na herhaaldelijke verzoeken van ons via haar woordvoerder, reageerde de wethouder niet rechtstreeks aan ons maar via de media. Zij liet weten open te staan voor gesprek met bewoners, maar niet op een bewonersavond, wat voor ons een tegenstrijdig en ook onbevredigend antwoord is.
Naar aanleiding daarvan hebben wij de informateur/verkenner (en nu formateur) van de te vormen coalitie, de heer van Dijk, direct na de verkiezingen de onderstaande brief gezonden. In deze brief roepen wij op tot een transparante participatiecultuur die recht doet aan de Edese Participatie Aanpak en Participatieverordening. In zijn advies heeft de heer van Dijk vervolgens participatie opgenomen als één van vijf onderwerpen die een knelpunt vormen en derhalve prioriteit krijgen bij de coalitieonderhandelingen, in het bijzonder de behoefte aan een eenduidige benadering ervan.  Wij wachten als SBBEC met spanning af wat de uitwerking hiervan in het coalitieakkoord zal zijn!

Inhoud brief:

Geachte informateur, geachte fractievoorzitters van de te vormen coalitie,

Als Stichting Bewonersberaad Ede Centrum (SBBEC) schrijven wij u aan op een belangrijk moment: direct na de gemeenteraadsverkiezingen, terwijl de coalitievorming van start gaat. Wij doen dit omdat de afgelopen bestuursperiode heeft aangetoond dat er in Ede een structureel probleem is rond bewonersparticipatie, een probleem waarvan de komende coalitie de kans heeft om echt aan te pakken.

Gemeente Ede stelt in haar Edese Participatie Aanpak (EPA) een betrouwbare, aanspreekbare partner te zijn die "zegt wat ze doet en doet wat ze zegt". In de praktijk bleef dit bij meerdere projecten een lege belofte. Wij hebben de huidige vertrekkende wethouder Karin Bijl, portefeuillehouder en bestuurlijk eindverantwoordelijke voor participatie, herhaaldelijk uitgenodigd om op een bewonersavond in gesprek te gaan over hoe de gemeente participatie invult, welke spelregels gelden en wat bewoners mogen verwachten. Het doel: informeren, vertrouwen opbouwen, duidelijkheid geven. De wethouder weigerde dit. Op een ingezonden brief, in de lokale pers gepubliceerd na herhaaldelijke verzoeken van ons via haar woordvoerder, reageerde zij niet rechtstreeks aan ons maar via de media. Zij liet weten open te staan voor gesprek met bewoners, maar niet op een bewonersavond. Een dergelijk onbevredigend antwoord illustreert precies de bestuurlijke terughoudendheid die wij signaleren: een cultuur waarin participatie weliswaar wordt omarmd in beleidsdocumenten, maar in de praktijk wordt ingevuld vanuit voorzichtigheid en afstand, in plaats van vanuit openheid en vertrouwen.

Wij willen hierbij nadrukkelijk onderstrepen dat de Edese Participatie Aanpak op papier een uiterst solide document is. De ambities, de uitgangspunten en spelregels zijn helder geformuleerd en bieden een stevige basis. Het probleem zit niet in het beleid zelf, maar in de kloof tussen dat beleid en de dagelijkse praktijk. Die kloof wordt breder door het uitblijven van adequate bestuurlijke verantwoording: wanneer participatie in de uitvoering hapert, wordt dit niet erkend, niet gecorrigeerd en niet teruggekoppeld aan bewoners. Juist dat gebrek aan bestuurlijke zelfreflectie en aanspreekbaarheid ondermijnt het vertrouwen in het systeem, meer nog dan incidentele fouten in een enkel project.
Nu de Participatieverordening sinds 2025 van kracht is, is participatie geen vrijblijvend extraatje meer maar een zorgplicht. De wet stelt eisen aan tijdige betrokkenheid, transparantie over invloed, openbaarheid van stukken, terugkoppeling en een herkenbaar aanspreekpunt bij problemen. Bewoners moeten weten waar ze de gemeente aan kunnen houden. Het is dan ook een politieke keuze, en daarmee een coalitiekeuze, hoe serieus die zorgplicht wordt genomen.

Wij roepen u op om bij de coalitievorming expliciet aandacht te geven aan participatiecultuur. Niet als sluitpost, maar als fundament. Concreet vragen wij dat in het coalitieakkoord en in de nieuwe bestuursverantwoordelijkheden de volgende uitgangspunten worden verankerd:

• Transparantie en heldere communicatie richting bewoners: tijdig, begrijpelijk en actief in plaats van reactief.
• Een doe-cultuur rond participatie: bestuurders die zichtbaar eigenaarschap tonen en het gesprek met bewoners niet schuwen maar opzoeken.
• Een einde aan de bestuurlijke en ambtelijke terughoudingscultuur ten aanzien van participatie, waarbij bewoners worden doorverwezen naar ambtenaren wanneer zij juist het bestuurlijke gesprek zoeken.
• Een portefeuillehouder die aanspreekbaar is voor bewoners, ook in openbare bijeenkomsten, en die het participatieproces persoonlijk uitdraagt.
• Een Ede dat haar inwoners serieus neemt: hun inbreng waardeert in plaats van schuwt, en dat vertrouwen als vertrekpunt neemt in plaats van als risico.

SBBEC staat klaar om hierover in gesprek te gaan. Wij zijn een constructieve gesprekspartner en willen graag bijdragen aan een gemeentelijke participatiepraktijk die recht doet aan de ambitie die Ede zichzelf stelt. Wij verzoeken u onze zorgen mee te nemen bij de coalitieonderhandelingen en de toekomstige portefeuillehouder een duidelijk mandaat mee te geven om wél het gesprek aan te gaan met bewoners: op een bewonersavond, in het openbaar, in besloten bijeenkomsten, maar steeds met transparantie en aanspreekbaarheid.
          Bewonersparticipatie wordt sterker als bestuur en organisatie binnen de gemeente Ede samen het podium pakken en de uitgestoken hand van het bewonersberaad tot toekomstige samenwerking aannemen. Wij hopen dat de nieuwe coalitie dit signaal serieus neemt en kiest voor een Ede dat haar inwoners vertrouwt, waardeert, betrekt waar dat kan en altijd communiceert en informeert waar nodig.